Nieuws & inzichten

Klokkenluiders: rechten en plichten voor ondernemingen en werknemers

Wie als werknemer, zelfstandige of bestuurder informatie krijgt over mogelijke fraude of onwettige praktijken binnen een organisatie, staat vaak voor een moeilijke keuze: zwijgen of melden? De Belgische klokkenluidersregeling beschermt wie deze stap zet. Als advocaat arbeidsrecht en sociaal recht in Vlaanderen en Brussel begeleiden wij zowel werkgevers als werknemers bij vragen over meldingen, meldingskanalen en de bescherming die de wet biedt.

Wat is een klokkenluider?

Een klokkenluider is iemand die aan de alarmbel trekt over mogelijke onwettige of frauduleuze activiteiten binnen een organisatie. Het begrip 'melder' wordt in de wet ruim ingevuld: niet alleen werknemers vallen onder de bescherming, maar ook zelfstandigen, vrijwilligers, aandeelhouders, bestuurders, leidinggevenden, toezichthouders en bezoldigde of onbezoldigde stagiairs.

De regeling vloeit voort uit de Europese klokkenluidersrichtlijn en werd in België omgezet in nationale wetgeving.

Welke inbreuken vallen onder de regeling?

Niet elke klacht is automatisch een klokkenluidersmelding. De wet heeft enkel betrekking op inbreuken binnen haar materieel toepassingsgebied, zoals:

• bescherming van het milieu;
• productveiligheid;
• bescherming van de persoonlijke levenssfeer
• veiligheid van informatiesystemen

Persoonlijke of louter arbeidsrechtelijke geschillen, denk aan een discussie over loon of arbeidstijd, vallen in principe niet onder deze wet.

Hoe kan een inbreuk gemeld worden?

Wie moet een intern meldingskanaal voorzien?

Juridische entiteiten in de private sector met minstens 50 werknemers zijn verplicht om een intern meldingskanaal en een meldingsprocedure te voorzien. Het begrip 'juridische entiteit' wordt ruim geïnterpreteerd en omvat onder meer vennootschappen, verenigingen en stichtingen.

Ondernemingen die daartoe verplicht zijn, moeten een aangewezen persoon of dienst voorzien voor meldingen, zoals een HR-verantwoordelijke, compliance officer of de juridische dienst. Een melding kan zowel schriftelijk als mondeling gebeuren en moet vertrouwelijk, veilig en onpartijdig worden behandeld.

Externe meldingskanalen

Een melder kan zich ook rechtstreeks tot een bevoegde externe autoriteit wenden, afhankelijk van de aard van de inbreuk bijvoorbeeld de FSMA, de Gegevensbeschermingsautoriteit, het parket of de federale ombudsman. De melder is niet verplicht om eerst het interne kanaal te doorlopen.

Openbaarmaking

Onder bepaalde voorwaarden mag de melder de informatie ook openbaar maken, bijvoorbeeld via de pers.

Wanneer geniet een melder bescherming?

Een melder is beschermd wanneer hij of zij redelijke gronden had om aan te nemen dat de gemelde informatie juist was en betrekking had op een inbreuk binnen het toepassingsgebied van de wet.

Vertrouwelijkheid en gegevensbescherming

De identiteit van zowel de melder als de betrokken personen moet vertrouwelijk worden behandeld. Meldingskanalen moeten voldoende waarborgen bieden op het vlak van geheimhouding, beveiliging en zorgvuldige verwerking van persoonsgegevens, in lijn met de GDPR. De Gegevensbeschermingsautoriteit ziet toe op de naleving van deze grondbeginselen.

Verbod op en gevolgen bij represailles

Een onderneming mag een melder nooit benadelen omdat hij of zij een melding heeft gedaan. Voorbeelden van verboden represailles zijn ontslag, schorsing, degradatie, intimidatie of discriminatie. Ook personen die de melder bijstaan of met hem of haar verbonden zijn, kunnen onder bepaalde voorwaarden bescherming genieten.

Wie toch het slachtoffer wordt van represailles, kan onder bepaalde voorwaarden aanspraak maken op:

• een schadevergoeding van 18 tot 26 weken loon;
• in bepaalde gevallen, wedertewerkstelling onder de voorwaarden die golden vóór de represaillemaatregel.

Represailles kunnen daarnaast strafrechtelijke gevolgen hebben: de wet voorziet in een gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar en een geldboete van 600,00 tot 6.000,00 EUR. Wie zich benadeeld voelt na een melding, doet er goed aan tijdig een advocaat ontslag- of arbeidsrecht te raadplegen om de situatie te laten beoordelen.

Besluit: een evenwicht tussen bescherming en zorgvuldigheid

De klokkenluidersregeling zoekt een evenwicht tussen de bescherming van wie te goeder trouw een inbreuk meldt, en de bescherming van ondernemingen tegen ongegronde of bewust valse meldingen. Voor werkgevers is het essentieel om te investeren in een correct ingericht meldingskanaal, een vertrouwelijke en onpartijdige opvolging van meldingen, en een zorgvuldige verwerking van persoonsgegevens.

Contact

Botst u op onrechtmatigheden binnen uw organisatie, of wil u als onderneming uw meldingskanaal correct inrichten? Onze advocaten arbeidsrecht en sociaal recht in Vlaanderen en Brussel, opererend vanuit Vilvoorde en Lede, informeren u graag over de klokkenluiderswetgeving in de private en publieke sector. Contacteer FAIRWAY voor meer informatie!