nl
Français
English
Grensoverschrijdende overeenkomsten met consumenten. Verkopen aan buitenlandse consumenten: kansen en juridische aandachtspunten
Grensoverschrijdend zakendoen biedt Belgische ondernemingen belangrijke groeikansen. Via een webshop bereikt u zonder veel moeite consumenten in andere Europese landen. Maar wat als een buitenlandse consument een factuur niet betaalt? Kunt u hem dan in België dagvaarden? En volstaat een bepaling in uw algemene voorwaarden die Belgisch recht en de Belgische rechtbanken aanwijst? Vaak niet. Het Europese recht beschermt de consument als economisch zwakkere en juridisch minder ervaren partij. Wanneer u uw activiteiten op zijn land richt, geniet de consument doorgaans de bescherming van het recht en de rechtbanken van het land waar hij woont. Voor Belgische ondernemingen kan dat aanzienlijke praktische en financiële gevolgen hebben. Richt u uw activiteiten niet op zijn land, dan liggen de kaarten anders.
Welk recht is van toepassing?
Partijen mogen in beginsel zelf bepalen welk recht hun overeenkomst beheerst (artikel 3 Rome I-verordening). Een Belgische onderneming kan in haar algemene voorwaarden dus voor Belgisch recht kiezen.
Bij consumentenovereenkomsten geldt die keuze echter niet onbeperkt. Artikel 6 van de Rome I-verordening bevat een bijzondere regeling wanneer de onderneming haar commerciële activiteiten uitoefent in, of richt op, het land waar de consument gewoonlijk verblijft, en de overeenkomst binnen die activiteiten valt. In dat geval:
- Mag een rechtskeuze de consument niet beroven van de dwingende bescherming die het recht van zijn land hem biedt;
- Wordt de overeenkomst zonder rechtskeuze beheerst door het recht van het land waar de consument gewoonlijk verblijft.
Een Belgische onderneming die haar producten actief in Frankrijk verkoopt, kan bijvoorbeeld Belgisch recht kiezen. De Franse consument behoudt evenwel de dwingende bescherming die het Franse consumentenrecht hem toekent, voor zover die bescherming ruimer is.
Zijn de voorwaarden van artikel 6 niet vervuld, dan gelden de gewone regels van de Rome I-verordening (artikel 3 en 4). Let bovendien op voor diensten: de bijzondere regeling geldt niet wanneer de diensten uitsluitend worden verricht buiten het land waar de consument gewoonlijk verblijft (artikel 6, lid 4, a)). Die uitzondering bestaat niet bij de bevoegdheidsregels hieronder. Het toepasselijke recht en de bevoegde rechter lopen dus niet altijd gelijk.
Welke rechter is bevoegd?
De artikelen 17 tot en met 19 van de Brussel Ibis-verordening bepalen bij welke rechtbank een grensoverschrijdend consumentengeschil aanhangig mag worden gemaakt. Die beschermende regels gelden onder meer wanneer de onderneming haar commerciële activiteiten richt op de lidstaat waar de consument woont en de overeenkomst binnen die activiteiten valt (artikel 17, lid 1, c)).
Is dat het geval, dan is de regeling gunstig voor de consument:
- De consument mag de onderneming dagvaarden voor de rechtbanken van de lidstaat waar de onderneming gevestigd is, of voor de rechtbank van zijn eigen woonplaats.
- De onderneming mag de consument in beginsel alleen dagvaarden voor de rechtbanken van de lidstaat waar de consument woont.
Een Belgische onderneming die betaling vordert van een consument die in Frankrijk woont en op wie zij haar activiteiten richtte, zal die consument dus in Frankrijk moeten dagvaarden.
De Brussel Ibis-verordening geldt binnen de Europese Unie. Voor consumenten in Zwitserland, Noorwegen en IJsland gelden vergelijkbare regels via het Verdrag van Lugano. Voor andere landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, gelden andere regels.
Wanneer “richt” een onderneming haar activiteiten op een ander land?
Het volstaat niet dat een website ook vanuit het buitenland toegankelijk is. Er moet meer zijn. Onder meer de volgende elementen kunnen een rol spelen:
- De onderneming adverteert uitdrukkelijk in het land van de consument;
- De website vermeldt buitenlandse klanten of leveringen naar dat land;
- De onderneming gebruikt een domeinnaam van het land van de consument of een neutrale domeinnaam, zoals .com of .eu;
- De website biedt aangepaste talen, prijzen, leveringsmogelijkheden of contactgegevens aan;
- De onderneming voert gerichte onlinecampagnes in dat land;
- De onderneming vermeldt internationale telefoonnummers of routes vanuit andere landen.
Geen enkel element is op zichzelf altijd doorslaggevend. De rechter beoordeelt alle omstandigheden samen.
Ook wanneer een consument zelf contact opneemt met een Belgische onderneming, is nader onderzoek nodig. Het beslissende punt is niet wie het eerste contact legde, maar of de onderneming vóór het sluiten van de overeenkomst haar activiteiten op het land van die consument richtte.
En als u uw activiteiten niet op het land van de consument richt?
Dan gelden de beschermende bevoegdheidsregels van de artikelen 17 tot 19 niet. De gewone bevoegdheidsregels van de Brussel Ibis-verordening zijn dan van toepassing:
- Woonplaats van de consument (artikel 4). U kunt de consument altijd dagvaarden in de lidstaat waar hij woont.
- Plaats van uitvoering (artikel 7, punt 1). U kunt ook dagvaarden voor de rechter van de plaats waar de diensten volgens de overeenkomst verstrekt werden, of waar de goederen geleverd werden of geleverd hadden moeten worden. Liggen die plaatsen in België, dan kan een Belgische rechter bevoegd zijn.
- Forumbeding (artikel 25). Een beding dat de Belgische rechtbanken aanwijst, kan dan in beginsel wel spelen. Het blijft wel onderworpen aan de regels over oneerlijke bedingen. Het Hof van Justitie oordeelde al dat een beding dat de rechter van de vestigingsplaats van de onderneming exclusief bevoegd maakt, tegenover een consument oneerlijk kan zijn.
De vraag of u uw activiteiten op het land van de consument richtte, is dus vaak beslissend voor de vraag of u in België kunt procederen.
Kunt u in de algemene voorwaarden voor een Belgische rechter kiezen?
Richt u uw activiteiten op het land van de consument, dan biedt een vooraf opgenomen beding dat uitsluitend de Belgische rechtbanken bevoegd verklaart meestal geen oplossing. Een forumbeding heeft dan alleen gevolg binnen de grenzen van artikel 25, lid 4 Brussel Ibis-verordening.
Overeenkomstig artikel 25 mag slechts in een beperkt aantal gevallen van de beschermende bevoegdheidsregels worden afgeweken:
- De partijen maken de afspraak nadat het geschil is ontstaan;
- De afspraak geeft de consument meer mogelijkheden om een rechtbank te kiezen;
- De onderneming en de consument woonden bij het sluiten van de overeenkomst in dezelfde lidstaat en wijzen de rechtbanken van die lidstaat aan, voor zover het recht van die lidstaat dit toestaat.
Een voorafgaand beding dat de buitenlandse consument verplicht om uitsluitend in België te procederen, kan de consument dus in beginsel niet worden tegengeworpen.
Ook het Belgische recht beperkt bevoegdheidsbedingen. Artikel VI.83, 23° van het Wetboek van Economisch Recht verbiedt bedingen die een andere rechter aanwijzen dan de rechter die artikel 624, 1°, 2° en 4° van het Gerechtelijk Wetboek aanwijst. Een verboden onrechtmatig beding is nietig (artikel VI.84 WER).
Wat betekent dit voor uw onderneming?
Als een buitenlandse consument niet betaalt, moet u mogelijk procederen in zijn woonland. Dat kan bijkomende kosten meebrengen voor onder meer:
- Een buitenlandse advocaat;
- Vertalingen;
- Betekening en andere procedurehandelingen;
- De opvolging en uitvoering van de beslissing.
Beperk het risico vóór u levert
De meest doeltreffende bescherming ligt vaak niet in de algemene voorwaarden, maar in de betalingsstructuur.
Volledige betaling vooraf
Laat buitenlandse consumenten betalen bij het plaatsen van de bestelling of vóór de levering. Dit past vooral bij standaardproducten en onlineverkoop.
Een voldoende hoog voorschot
Vraag vóór de uitvoering een voorschot dat minstens uw eerste kosten en prestaties dekt. Leg duidelijk vast wanneer het saldo verschuldigd wordt.
Betaling in fasen
Koppel iedere betalingsschijf aan een duidelijk omschreven fase. Start pas met de volgende fase nadat de vorige factuur betaald is. Deze aanpak past vooral bij diensten, maatwerk en langdurige opdrachten.
Een kredietlimiet
Beperk het bedrag dat op een bepaald moment onbetaald mag blijven. Zo voorkomt u dat één wanbetaling uitgroeit tot een aanzienlijke vordering.
Deze maatregelen veranderen niet welke rechter bevoegd is of welk recht de consument beschermt. Ze beperken wel het bedrag dat uw onderneming bij wanbetaling moet invorderen.
Invordering over de grens
Blijft een buitenlandse consument in gebreke? Dan onderzoekt FAIRWAY eerst:
- Of uw onderneming haar activiteiten op het land van de consument richtte;
- Welke rechter internationaal bevoegd is;
- Welk recht de overeenkomst beheerst;
- Of de consument de factuur betwist;
- Welke vereenvoudigde Europese procedure beschikbaar is;
- Welke kosten de invordering meebrengt;
- Of een procedure economisch zinvol is;
- Hoe een verkregen beslissing kan worden uitgevoerd.
FAIRWAY begeleidt ondernemingen bij betwiste facturen en grensoverschrijdende invorderingen. Waar nodig werken wij samen met gespecialiseerde advocatenkantoren in het land van de consument.
Zo kiest u niet automatisch voor een dure buitenlandse procedure, maar voor de aanpak die juridisch haalbaar en economisch verantwoord is.
Contact
Verkoopt uw onderneming producten of diensten aan consumenten in andere Europese landen, of wordt u geconfronteerd met een onbetaalde buitenlandse factuur? FAIRWAY onderzoekt welke rechter bevoegd is, welk recht van toepassing is en welke invorderingsstrategie juridisch haalbaar en economisch verantwoord is. Contacteer FAIRWAY voor meer informatie.