Nieuws & inzichten

Mijn ouder heeft een nieuwe partner: wat betekent dat voor mijn erfenis?

Wanneer jouw ouders niet meer samen zijn of moeder of vader vroegtijdig overlijdt, bestaat de kans dat moeder of vader op een dag een nieuwe partner zal hebben. Veel kinderen stellen zich dan de vraag wat hiervan het gevolg is op de nalatenschap van hun ouder en vooral hun eigen erfdeel. Dit vooral met betrekking tot de ouderlijke woning waar de stiefouder is ingetrokken. Wij staan hierna kort stil bij de mogelijke gevolgen voor jouw erfdeel.

Wat indien mijn mama/papa hertrouwt?

Indien jouw ouder hertrouwt en geen huwelijkscontract of testament opstelt, zal de nieuwe partner in principe het vruchtgebruik op de ganse nalatenschap van jouw ouder erven. Jij en je eventuele broers en zussen erven dan de blote eigendom. Dit betekent dat zolang jouw stiefouder leeft hij/zij in principe het gebruik en het genot heeft over de goederen in de nalatenschap van jouw overleden ouder. Indien jouw ouder een woning had, kan de stiefouder hierin kosteloos wonen of deze verhuren en de huurinkomsten ontvangen. Het verkopen van deze goederen kan niet zonder toestemming van de blote eigenaars. Ook dient de vruchtgebruiker in te staan voor het normaal onderhoud van de goederen, zoals een woning.

Indien jouw ouder de woning waarin hij/zij samenwoonde met jouw stiefouder huurde, verkrijgt de stiefouder als enige het recht op de huur van deze woning.

Een mogelijk nadeel aan de splitsing van de eigendom is dat jij en je stiefouder verbonden blijven. Indien de woning zou dienen verkocht te worden of indien er grote werken dienen te gebeuren, zullen jullie met elkaar moeten overleggen en trachten overeen te komen. Indien dit niet zou lukken, zal men zich tot de bevoegde rechter moeten richten. Deze vaak ongewenste situatie kan echter op verschillende manieren worden vermeden.

Kan het erfrecht van mijn stiefouder worden beperkt?

Ja. Het Belgische recht biedt verschillende mogelijkheden om afspraken te maken over de nalatenschap, zeker wanneer een van de partners kinderen uit een eerdere relatie heeft.

Een huwelijksovereenkomst

Je ouder en diens nieuwe partner kunnen in een huwelijksovereenkomst afspraken maken over hun erfrechtelijke aanspraken. De wet laat toe om, wanneer een van de echtgenoten kinderen uit een eerdere relatie heeft, het erfrecht van de andere echtgenoot geheel of gedeeltelijk te regelen.

Daarbij geldt een belangrijke bescherming: de langstlevende echtgenoot kan niet volledig worden uitgesloten van het recht om gedurende zes maanden na het overlijden in de voormalige gezinswoning te wonen en de aanwezige huisraad in vruchtgebruik te hebben.

Een dergelijke regeling vereist een notariële huwelijksovereenkomst en moet zorgvuldig worden uitgewerkt.

Een testament

Je ouder kan ook een testament opstellen om het erfrecht van de nieuwe partner te beperken. De mogelijkheden zijn echter niet onbeperkt.

De langstlevende echtgenoot heeft immers een reservatair erfrecht. Die reserve bestaat uit het vruchtgebruik op de helft van de nalatenschap, met als minimum het vruchtgebruik op de gezinswoning en de daarin aanwezige huisraad.

De kinderen hebben eveneens een wettelijke reserve. Samen hebben zij recht op de helft van de zogenaamde fictieve massa, waarop onder meer de relevante schenkingen uit het verleden in rekening worden gebracht. De andere helft kan je ouder in principe vrij bestemmen, met inachtneming van de toepasselijke regels.

Een testament kan dus een belangrijk instrument zijn, maar biedt niet altijd de mogelijkheid om de nieuwe echtgenoot volledig te onterven.

Een erfovereenkomst

In bepaalde situaties kan een erfovereenkomst helpen om vooraf duidelijke afspraken te maken en toekomstige discussies te vermijden. Daarvoor gelden specifieke wettelijke voorwaarden en formaliteiten. Welke regeling mogelijk is, hangt af van de betrokken personen en de concrete gezinssituatie.

Kan ik de omzetting van het vruchtgebruik vragen?

In bepaalde omstandigheden kan je als kind de omzetting van het vruchtgebruik vragen. Daarbij wordt het vruchtgebruik bijvoorbeeld vervangen door een geldsom of door de toekenning van goederen in volle eigendom.

De waarde wordt onder meer bepaald aan de hand van de waarde van de betrokken goederen, de leeftijd van de vruchtgebruiker en de wettelijke omzettingstabellen.

Bij een langstlevende echtgenoot die samen met afstammelingen uit een eerdere relatie erft, geldt een bijzondere wettelijke berekeningsregel: de echtgenoot wordt voor de waardering van het vruchtgebruik geacht minstens twintig jaar ouder te zijn dan de oudste afstammeling uit die eerdere relatie.

De omzetting kan echter niet in elke situatie op dezelfde manier worden afgedwongen. Voor de gezinswoning en de huisraad gelden bijzondere beschermingsregels. De concrete rechten en mogelijkheden moeten daarom geval per geval worden onderzocht.

Wat als mijn ouder wettelijk samenwoont?

Wettelijk samenwonenden hebben een beperkter wettelijk erfrecht dan gehuwden.

Wanneer je ouder overlijdt, erft de langstlevende wettelijk samenwonende partner in principe het vruchtgebruik van de gezinswoning en de daarin aanwezige huisraad. De kinderen erven de blote eigendom van die goederen en erven de overige goederen van de nalatenschap volgens de toepasselijke erfrechtelijke regels.

Het belangrijke verschil met een huwelijk is dat de wettelijk samenwonende partner geen reservataire erfgenaam is. Je ouder kan diens wettelijke erfrecht dus in beginsel volledig ontnemen via een testament.

Ook hier is het belangrijk om tijdig na te denken over de gewenste bescherming van de partner en de rechten van de kinderen.

Wat als mijn ouder feitelijk samenwoont?

Wanneer je ouder enkel feitelijk samenwoont met een nieuwe partner, erft die partner niet automatisch.

Je ouder kan de partner wel begunstigen via een testament of een andere juridisch passende regeling. Daarbij moet rekening worden gehouden met de wettelijke reserve van de kinderen.

Feitelijk samenwonen biedt de nieuwe partner dus niet dezelfde automatische erfrechtelijke bescherming als een huwelijk of wettelijke samenwoning.

Hoe voorkom je discussies over de erfenis?

De komst van een nieuwe partner hoeft niet tot conflicten tussen ouder, partner en kinderen te leiden. Veel onzekerheid kan worden vermeden door tijdig duidelijke afspraken te maken.

Afhankelijk van de situatie kan een huwelijksovereenkomst, testament of erfovereenkomst aangewezen zijn. Ook de samenstelling van het vermogen, de eigendom van de gezinswoning en eventuele schenkingen spelen daarbij een rol.

Bij Fairway begeleiden we cliënten bij hun erfrechtelijke planning en bij discussies tussen erfgenamen. We zoeken naar juridisch onderbouwde oplossingen die rekening houden met de belangen van alle betrokkenen. Ook bemiddeling kan helpen om tot werkbare afspraken te komen en familiale conflicten te vermijden.

Heb je vragen over jouw erfdeel of wil je weten hoe je ouder de nieuwe partner en de kinderen op een evenwichtige manier kan beschermen? Neem gerust contact op met een van onze specialisten in erfrecht en vermogensplanning.

Deze pagina bevat algemene juridische informatie en vormt geen juridisch advies voor uw specifieke situatie. Neem contact op met FAIRWAY voor een persoonlijk advies afgestemd op uw dossier